Çemen sos, yoğun baharat aroması, sarımsaklı yapısı ve hafif acılı lezzetiyle Türk mutfağının karakteristik sos ve ezmelerinden biridir.

Çemen otu tohumu veya öğütülmüş çemen, kırmızı biber, sarımsak, domates ve biber salçası gibi malzemelerin bir araya gelmesiyle hazırlanan bu sos; özellikle kahvaltı sofralarında ekmeğin üzerine sürülerek tüketilebilir.

Aynı zamanda ızgara etlerin, köftenin ve çeşitli sıcak yemeklerin yanında güçlü aromalı bir eşlikçi olarak servis edilebilir.

Çemen oldukça baskın bir baharat olduğundan başarılı bir sos hazırlamanın en önemli noktası çemen miktarını dengeli kullanmaktır.

Bu tarifte salçalı, sarımsaklı, cevizli ve sürülebilir kıvamda ev yapımı bir çemen sos hazırlıyoruz.

Hazırlık süresi: 15 dakika

Dinlendirme süresi: En az 1 saat

Pişirme: Gerekmiyor

Porsiyon: Yaklaşık 1 orta boy kavanoz

Mutfak: Türk Mutfağı

Çemen Sos Nedir?

Çemen, Trigonella foenum-graecum bitkisinin tohumlarından elde edilen güçlü aromalı bir baharattır.

İngilizcede fenugreek olarak bilinir.

Çemen tohumları bütün halde kullanılabildiği gibi öğütülerek toz haline de getirilebilir.

Türk mutfağında “çemen” sözcüğü yalnızca baharatın kendisini değil; çemen otu tohumu, sarımsak, kırmızı biber ve çeşitli baharatlarla hazırlanan yoğun kıvamlı karışımları da ifade edebilir.

Bölgelere ve kullanım amacına göre çemen tariflerinin içeriği önemli ölçüde değişebilir.

Buradaki tarif, ekmeğe sürülebilen salçalı kahvaltılık çemen sos şeklinde hazırlanmıştır.

Çemen Sos İçin Malzemeler

• 3 yemek kaşığı domates salçası
• 2 yemek kaşığı biber salçası
• 1 yemek kaşığı öğütülmüş çemen
• 4 diş sarımsak
• 1/2 su bardağı ince çekilmiş ceviz
• 3 yemek kaşığı zeytinyağı
• 1 tatlı kaşığı tatlı kırmızı toz biber
• 1/2 çay kaşığı pul biber
• 1/2 çay kaşığı kimyon
• 1/2 çay kaşığı karabiber
• 1 çay kaşığı kuru kekik
• 1 tatlı kaşığı limon suyu
• 2-4 yemek kaşığı su
• Gerektiği kadar tuz

Çemen Sos Yapımında Hangi Çemen Kullanılır?

Tarifte öğütülmüş çemen otu tohumu kullanabilirsiniz.

Çemenin aroması oldukça güçlüdür.

Bu nedenle ilk kez hazırlıyorsanız tarifte belirtilen miktardan daha fazla kullanmamanız önerilir.

Çemen miktarını artırmadan önce sosu dinlendirmek önemlidir.

Çünkü çemenin aroması karışım bekledikçe daha belirgin hale gelebilir.

Çemen Sos Nasıl Yapılır?

1. Sarımsakları Hazırlayın

Sarımsakların kabuklarını soyun.

Sarımsakları çok ince rendeleyin veya havanda ezin.

Sos içerisinde büyük sarımsak parçalarının kalmaması daha homojen bir kıvam sağlar.

2. Salçaları Karıştırın

Geniş bir karıştırma kabına domates salçasını alın.

Üzerine biber salçasını ekleyin.

Kaşık veya spatula yardımıyla iki salçayı tamamen birbirine karıştırın.

Acı biber salçası kullanıyorsanız daha sonra ekleyeceğiniz pul biber miktarını azaltabilirsiniz.

3. Çemeni Ekleyin

Salçalı karışıma öğütülmüş çemeni ekleyin.

İyice karıştırın.

Çemenin karışımın her tarafına eşit şekilde dağılması önemlidir.

Bu aşamada karışım oldukça yoğun görünebilir.

Kıvamını daha sonra zeytinyağı ve suyla ayarlayacağız.

4. Sarımsağı Ekleyin

Ezilmiş sarımsakları salçalı karışıma ekleyin.

Sarımsak miktarını damak zevkinize göre bir miktar değiştirebilirsiniz.

Ancak çemen sosun karakteristik özelliklerinden biri belirgin sarımsak aromasıdır.

Çemen Sos Baharatları

5. Baharatları Ekleyin

Karışıma;

kırmızı toz biber,

pul biber,

kimyon,

karabiber

ve kuru kekiği ekleyin.

Bütün baharatları iyice karıştırın.

Kullandığınız salçaların tuz oranını bilmeden ekstra tuz eklemeyin.

Tuz ayarını en son yapmak daha doğru olacaktır.

Cevizli Çemen Sos

6. Cevizi Ekleyin

Cevizleri mutfak robotunda veya bıçakla ince şekilde parçalayın.

Cevizleri tamamen un haline getirmek zorunda değilsiniz.

Çok küçük ceviz parçalarının sos içerisinde kalması güzel bir doku oluşturur.

Yaklaşık yarım su bardağı ince çekilmiş cevizi karışıma ekleyin.

İyice karıştırın.

Ceviz, çemen ve sarımsağın güçlü aromalarını yumuşatırken sosa daha dolgun bir yapı kazandırır.

Çemen Sosun Kıvamı Nasıl Ayarlanır?

7. Zeytinyağını Ekleyin

Karışıma zeytinyağını yavaş yavaş ekleyin.

Her eklemeden sonra iyice karıştırın.

Zeytinyağı sosun daha parlak, yumuşak ve sürülebilir bir kıvama gelmesini sağlar.

8. Suyu Kontrollü Ekleyin

İlk olarak 2 yemek kaşığı su ekleyin.

Karıştırın ve kıvamını kontrol edin.

Sos çok yoğun görünüyorsa birer yemek kaşığı daha su ekleyebilirsiniz.

Suyu bir anda fazla miktarda eklemeyin.

Çemen sosun akışkan bir domates sosu gibi değil, ekmeğin üzerine sürülebilecek yoğun bir ezme kıvamında olması gerekir.

9. Limon Suyunu Ekleyin

Bir tatlı kaşığı taze limon suyu ekleyin.

Limon suyu salçanın, sarımsağın ve çemenin yoğun aromasını dengelemeye yardımcı olur.

Çok fazla limon kullanmayın.

Çemen sosun belirgin biçimde ekşi olması amaçlanmaz.

10. Tuzunu Kontrol Edin

Sosu tadın.

Salça yeterince tuzluysa ekstra tuza ihtiyaç olmayabilir.

Gerekirse çok az tuz ekleyerek tekrar karıştırın.

Aynı aşamada acılık seviyesini de kontrol edebilirsiniz.

Daha acılı bir çemen sos istiyorsanız az miktarda pul biber ekleyebilirsiniz.

Çemen Sos Neden Dinlendirilir?

Hazırladığınız sosu doğrudan tüketebilirsiniz ancak dinlendirmek daha iyi sonuç verir.

Sosu kapalı bir kaba aktarın.

Buzdolabında en az 1 saat bekletin.

Mümkünse birkaç saat dinlendirin.

Bu süre içerisinde çemen, sarımsak ve baharat aromaları birbirine daha iyi karışacaktır.

Dinlendikten sonra sosun kıvamı koyulaşırsa çok az zeytinyağı veya su ekleyerek tekrar karıştırabilirsiniz.

Kahvaltılık Çemen Nasıl Yapılır?

Bu tarif doğrudan kahvaltılık çemen olarak kullanılabilir.

Taze veya kızarmış ekmeğin üzerine ince bir tabaka halinde sürün.

Üzerine isterseniz;

• Ceviz
• Maydanoz
• Zeytinyağı
• Pul biber

ekleyebilirsiniz.

Çemenin aroması oldukça yoğun olduğu için başlangıçta ekmeğe çok kalın sürmemek daha dengeli bir lezzet verir.

Acılı Çemen Sos Nasıl Yapılır?

Daha acılı bir çemen hazırlamak için acı biber salçası kullanabilirsiniz.

Ayrıca pul biber miktarını artırabilirsiniz.

Ancak acılığı artırırken çemen miktarını artırmanız gerekmez.

Çemen, acı biber gibi yalnızca acılık veren bir baharat değildir. Kendine özgü yoğun ve hafif buruk bir aromaya sahiptir.

Bu nedenle acılık seviyesini esas olarak biber çeşitleriyle ayarlamak daha kontrollü sonuç verir.

Çemen Sos Pişirilir mi?

Bu tarifte pişirme işlemi gerekmiyor.

Salça, çemen, sarımsak, ceviz, zeytinyağı ve baharatlar doğrudan karıştırılarak hazırlanır.

Ancak farklı yöresel çemen tariflerinde malzemeler ve hazırlama teknikleri değişebilir.

Bazı tariflerde malzemeler farklı oranlarda kullanılabilir veya ön işlemler uygulanabilir.

Çemen Sos Çok Koyu Olursa Ne Yapılır?

Çemen ve ceviz sıvıyı çektiği için sos dinlendikçe koyulaşabilir.

Çok yoğun hale gelirse önce bir miktar zeytinyağı ekleyerek karıştırın.

Hâlâ çok koyuysa bir yemek kaşığı su ekleyin.

Her eklemeden sonra kıvamını kontrol edin.

Bir anda fazla su eklemek sosun gereğinden fazla incelmesine neden olabilir.

Çemen Sos Çok Sıvı Olursa Ne Yapılır?

Yanlışlıkla fazla su eklediyseniz karışıma az miktarda domates veya biber salçası ekleyebilirsiniz.

İnce çekilmiş ceviz de kıvamı toparlamaya yardımcı olur.

Çok fazla öğütülmüş çemen ekleyerek kıvamı düzeltmeye çalışmayın.

Bu yöntem sosun aromasını gereğinden fazla yoğunlaştırabilir.

Çemenin Acı Tadı Nasıl Dengelenir?

Çemen doğal olarak güçlü ve hafif buruk bir tada sahiptir.

Fazla miktarda kullanıldığında diğer malzemelerin aromasını kolayca bastırabilir.

Dengeli bir sonuç için;

çemeni ölçülü kullanın,

ceviz ekleyin,

zeytinyağı kullanın,

salça miktarını dengeli tutun

ve sosu dinlendirin.

Çok yoğun bir çemen aroması oluştuysa daha fazla salça ve ceviz ekleyerek karışımı çoğaltmak, doğrudan şeker eklemekten daha kontrollü bir çözüm olabilir.

Çemen Sos Nerelerde Kullanılır?

Çemen sos yalnızca kahvaltıda kullanılmak zorunda değildir.

Kahvaltıda

Taze veya kızarmış ekmek üzerine sürülebilir.

Izgara Etlerin Yanında

Dana eti, tavuk ve çeşitli ızgara yemeklerinin yanında küçük miktarda servis edilebilir.

Köftenin Yanında

Izgara veya fırında köftenin yanında yoğun aromalı bir sos olarak kullanılabilir.

Sandviçlerde

Sandviç ekmeğinin içerisine çok ince bir tabaka halinde sürülebilir.

Yoğun aroması nedeniyle diğer soslara göre daha kontrollü kullanılması önerilir.

Mezelerde

Küçük bir servis kâsesinde zeytinyağı ve cevizle birlikte meze olarak sunulabilir.

Çemen Sos Nasıl Servis Edilir?

Dinlenmiş çemen sosu buzdolabından çıkarın.

Servisten önce iyice karıştırın.

Kıvamı fazla koyulaşmışsa üzerine çok az zeytinyağı ekleyin.

Servis tabağına aldıktan sonra kaşığın arkasıyla yüzeyinde küçük bir çukur oluşturabilirsiniz.

Üzerine ince bir tabaka zeytinyağı gezdirin.

İri kırılmış ceviz ve çok az pul biber ekleyerek servis edin.

Yanında taze veya kızarmış ekmek sunabilirsiniz.

Çemen Sos Nasıl Saklanır?

Hazırladığınız çemen sosu temiz ve kapaklı bir cam kavanoza aktarın.

Buzdolabında muhafaza edin.

Her kullanımda temiz ve kuru bir kaşık kullanın.

Sosun içerisine ekmek kırıntısı veya başka yiyeceklerin temas etmemesine dikkat edin.

Ev yapımı ve koruyucu içermeyen soslarda uzun saklama süresi hedeflemek yerine küçük miktarlarda hazırlayıp kısa sürede tüketmek daha uygundur.

Görünümünde, kokusunda veya yapısında olağandışı bir değişiklik fark ederseniz tüketmeyin.

Çemen Sos Yapmanın Püf Noktaları

Çemeni Fazla Kullanmayın

Çemen çok güçlü bir aromaya sahiptir.

Az miktarla başlayıp sos dinlendikten sonra tadını kontrol etmek daha doğru sonuç verir.

Kaliteli Salça Kullanın

Sosun büyük bölümünü salça oluşturduğu için kullanılan domates ve biber salçasının kalitesi doğrudan sonucu etkiler.

Sarımsağı İyice Ezin

Büyük sarımsak parçaları yerine ezilmiş veya ince rendelenmiş sarımsak kullanmak daha homojen bir sos oluşturur.

Suyu Azar Azar Ekleyin

Çemen sosun yoğun ve sürülebilir olması gerekir.

Bu nedenle suyu kontrollü kullanın.

Sosu Dinlendirin

Hazırlandıktan sonra birkaç saat bekletilen çemen sosun aromaları daha iyi bütünleşir.

Çemen Sos Hakkında Sık Sorulan Sorular

Çemen sosun içinde ne var?

Tarife göre değişmekle birlikte salça, öğütülmüş çemen, sarımsak, kırmızı biber ve çeşitli baharatlar temel malzemeler arasındadır.

Bu tarifte ayrıca ceviz, zeytinyağı ve limon suyu kullanılmaktadır.

Çemen sos acı mıdır?

Kullanılan biber salçası ve pul biber miktarına göre acılık seviyesi değiştirilebilir.

Çemenin kendisi ise yoğun, karakteristik ve hafif buruk bir aromaya sahiptir.

Çemen sos pişirilir mi?

Bu kahvaltılık çemen sos tarifinde pişirme gerekmez.

Malzemeler karıştırıldıktan sonra dinlendirilerek servis edilir.

Çemen sosun kıvamı nasıl olmalıdır?

Akışkan olmamalıdır.

Ekmeğin üzerine kolaylıkla sürülebilen yoğun ezme kıvamı ideal sonuçtur.

Çemen sos cevizsiz yapılır mı?

Evet.

Ceviz zorunlu değildir.

Ancak ceviz hem sosun kıvamına hem de yoğun baharat aromasının dengelenmesine katkı sağlar.

Çemen sosun yanında ne yenir?

Kahvaltıda ekmekle tüketilebilir.

Ayrıca dana eti, tavuk, köfte ve çeşitli ızgara yemeklerinin yanında sos olarak servis edilebilir.

Çemen sos, salça, öğütülmüş çemen, sarımsak, ceviz, zeytinyağı ve baharatların bir araya gelmesiyle hazırlanan yoğun aromalı ve sürülebilir bir sostur.

Başarılı bir çemen sos hazırlamanın en önemli noktası çemen miktarını kontrollü kullanmak ve sosu hazırladıktan sonra dinlendirmektir.

Domates ve biber salçasının yoğunluğu, sarımsağın keskin aroması ve cevizin dolgun lezzeti çemenin karakteristik tadıyla birleştiğinde özellikle kahvaltı sofralarına yakışan güçlü bir lezzet ortaya çıkar.

Taze ekmek üzerine sürerek tüketebileceğiniz gibi ızgara et, tavuk ve köfte gibi yemeklerin yanında da küçük miktarlarda servis edebilirsiniz.

Afiyet olsun!